Jak zawrzeć dobrowolne ubezpieczenie NFZ i wykazać poprzednie ubezpieczenie za granicą?

Aby zawrzeć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne po zakończeniu ubezpieczenia za granicą, przygotuj dokumenty dla Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), wyjaśnij wcześniejsze okresy i podpisz umowę. Następnie zgłoś się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) na formularzu ZZA oraz co miesiąc rozliczaj i opłacaj składkę. Zagraniczne okresy warto potwierdzić przed ustaleniem przerwy i ewentualnej opłaty dodatkowej.

Ta ścieżka dotyczy osoby mieszkającej w Polsce, która zakończyła ubezpieczenie w powszechnym systemie ubezpieczenia zdrowotnego państwa Unii Europejskiej (UE) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), sprawdziła już brak obowiązkowego i rodzinnego tytułu oraz kwalifikuje się do dobrowolnej umowy. Okresy z Wielkiej Brytanii i innych państw wymagają odrębnego ustalenia podstawy ich uwzględnienia.

Ustal, które zagraniczne okresy trzeba potwierdzić

Zapisz nazwę państwa, instytucji ubezpieczeniowej i znane daty początku oraz końca ubezpieczenia. Oddziel datę zakończenia pracy, datę wyjazdu i datę ustania ubezpieczenia — nie zakładaj, że zawsze są identyczne. Przy kilku kolejnych instytucjach przygotuj osobny zapis dla każdej.

Potwierdzeniem okresów ubezpieczenia zdrowotnego jest S041, nazywany też S-041, dawniej E104. Jeśli masz wcześniejsze zaświadczenie E104, przedstaw je NFZ do oceny. Nie przepisuj go samodzielnie na nowy wzór.

S041 służy do wymiany informacji pomiędzy właściwymi instytucjami. Nie jest zwykłym wnioskiem, który wypełniasz i samodzielnie poświadczasz. Gdy brakuje potwierdzenia, zgłoś tę sytuację oddziałowi NFZ i poproś o ustalenie potrzebnej wymiany z zagraniczną instytucją. To właściwa instytucja występuje o urzędowe potwierdzenie do instytucji państwa poprzedniego ubezpieczenia.

Pomogą w tym posiadane numery ubezpieczenia, dane ubezpieczyciela, korespondencja oraz dokumenty wskazujące przebieg zatrudnienia lub ubezpieczenia. Są to informacje do wyjaśnienia sprawy; nie zakładaj, że sama umowa o pracę zastąpi potwierdzenie okresu ubezpieczenia zdrowotnego.

Ustal z NFZ, czego jeszcze brakuje i jak oddział poinformuje Cię o wyniku. Zachowaj numer sprawy oraz kopie przekazanych dokumentów.

Przygotuj wniosek do NFZ

Pobierz wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Przy składaniu papierowym przygotuj go w dwóch egzemplarzach, wraz z oświadczeniami zamieszczonymi w formularzu.

Do załatwienia sprawy przygotuj:

• dowód osobisty lub inny dokument tożsamości; przy przesyłaniu wniosku — jego kopię zgodnie z instrukcją NFZ;
• dane identyfikacyjne, aktualny adres zamieszkania w Polsce oraz dane do kontaktu;
• dokumenty dotyczące ostatniego ubezpieczenia, zwłaszcza brakujących lub budzących wątpliwości okresów;
• posiadane potwierdzenie zagranicznych okresów albo informacje potrzebne do uzyskania go przez instytucje;
• potwierdzenie opłaty dodatkowej, jeśli NFZ ustali, że trzeba ją wnieść.

We wniosku podajesz również proponowany dzień rozpoczęcia dobrowolnego ubezpieczenia i deklarowany miesięczny dochód przyjmowany do składki. Podstawa składki nie może być niższa od ustawowego minimum. Sprawdź z oddziałem kwotę właściwą dla okresu, od którego ma obowiązywać umowa.

Nie wpisuj przypadkowej długości przerwy tylko po to, aby wypełnić wszystkie pola. Jeśli zagraniczne dane są jeszcze wyjaśniane, poinformuj o tym NFZ i uzgodnij sposób uzupełnienia dokumentów. Przed podpisaniem oświadczeń porównaj je z posiadanymi potwierdzeniami.

Wyjaśnij przerwę i ewentualną opłatę dodatkową

Udokumentowane okresy ubezpieczenia zdrowotnego w powszechnych systemach państw UE lub EFTA uwzględnia się przy ocenie przerwy. Nie powinny być traktowane jak czas bez ubezpieczenia. Samo zamieszkiwanie za granicą bez ubezpieczenia nie daje takiego skutku.

Znaczenie ma okres od utraty ostatniego udokumentowanego ubezpieczenia do dnia oznaczonego jako początek dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ. Nie obliczaj go wyłącznie od daty powrotu do Polski ani od ostatniej polskiej składki, pomijając ubezpieczenie zagraniczne.

Gdy nieprzerwana przerwa wynosi co najmniej 3 miesiące, może być konieczna opłata dodatkowa. Jej wysokość zależy od długości przerwy oraz przyjętej podstawy. Poproś oddział o wyjaśnienie, jakie okresy uwzględniono, od kiedy liczono przerwę i jaka opłata dotyczy Twojej sprawy.

Opłatę dodatkową wnosi się przed podpisaniem umowy na rachunek właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ. Zachowaj potwierdzenie. Nie kieruj tego przelewu na rachunek ZUS przeznaczony do składek.

W uzasadnionej trudnej sytuacji możesz złożyć wniosek o odstąpienie od pobrania opłaty lub rozłożenie jej na raty. Dołącz dokumenty dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. Samo złożenie takiego wniosku nie oznacza zgody; przed zawarciem umowy trzeba ustalić rozstrzygnięcie i warunki płatności.

Złóż dokumenty i sprawdź umowę

Dokumenty kierujesz do oddziału wojewódzkiego NFZ właściwego dla miejsca zamieszkania w Polsce. Sprawdź adres i punkt przyjmujący sprawy dobrowolnego ubezpieczenia. Kompletny, podpisany wniosek możesz dostarczyć osobiście, wysłać pocztą albo przekazać przez e-Doręczenia.

Zachowaj potwierdzenie złożenia. Jeśli NFZ prosi o uzupełnienie, odpowiedz w ramach tej samej sprawy, wskazując jej numer. Przy niezgodnych datach dołącz wyjaśnienie i dokument, zamiast wysyłać kolejny wniosek z innymi informacjami.

Po sprawdzeniu dokumentów otrzymasz umowę do podpisu. Przeczytaj przede wszystkim datę początku ubezpieczenia, zasady płatności i ustania umowy. Porównaj dane osobowe z dokumentem tożsamości.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem następuje od dnia określonego w umowie, nie wcześniej niż od dnia złożenia wniosku. Samo zebranie dokumentów czy wysłanie zapytania o zagraniczne okresy nie jest zawarciem umowy. Nie zakładaj, że późniejsze podpisanie umowy obejmie dowolny wcześniejszy okres pobytu w Polsce.

Zgłoś się do ZUS w ciągu 7 dni

Po podpisaniu umowy zgłaszasz siebie do ubezpieczenia zdrowotnego. Jesteś osobą, która samodzielnie wykonuje obowiązki płatnika składki; podpisanie umowy w NFZ nie zastępuje zgłoszenia w ZUS.

Złóż ZUS ZZA — zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego we właściwej dla miejsca zamieszkania jednostce ZUS. Termin wynosi 7 dni od podpisania umowy z NFZ.

Rozdziel dwie daty:

W formularzu wypełnij część dotyczącą dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. NFZ wskazuje kod tytułu 24 10 XX. Końcowe znaki wymagają dobrania do sytuacji ubezpieczonego; nie przepisuj dosłownie liter „XX”. Jeśli kod lub sposób wypełnienia pól budzi wątpliwości, poproś ZUS o pomoc, przedstawiając umowę.

Sprawdź także dane osobowe, adresowe i wskazany oddział NFZ. Zachowaj kopię ZZA oraz potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia. Ustal w ZUS swój indywidualny numer rachunku składkowego do dalszych wpłat.

Co miesiąc złóż DRA i zapłać składkę

Za każdy miesiąc objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem masz dwa obowiązki: złożyć ZUS DRA — deklarację rozliczeniową oraz opłacić składkę. Nie czekaj na wezwanie.

Obie czynności wykonujesz do 20. dnia następnego miesiąca. Gdy koniec terminu przypada w sobotę, niedzielę lub dzień ustawowo wolny od pracy, przesuwa się na następny dzień roboczy.

Składka jest miesięczna i niepodzielna. Trzeba opłacić ją w pełnej wysokości również za miesiąc, w którym ubezpieczenie zaczęło się w trakcie miesiąca. Nie dziel samodzielnie kwoty przez liczbę dni ochrony.

Minimalna składka jest ustalana dla kolejnych kwartałów. Sprawdzaj kwotę obowiązującą za miesiąc, który rozliczasz; nie zakładaj, że początkowa wysokość przelewu wystarczy przez cały okres umowy.

Wpłacenie opłaty dodatkowej nie zastępuje składki za pierwszy miesiąc. Sam przelew składki nie zastępuje deklaracji DRA. Zachowuj potwierdzenia obu czynności.

Zachowaj potwierdzenia i wyjaśniaj rozbieżności

Przechowuj razem egzemplarz umowy, zgłoszenie ZZA, dokumenty o zagranicznych okresach oraz dowody opłacania składek. Umowa wraz z dowodem ostatniej opłaconej składki jest istotnym potwierdzeniem ubezpieczenia; dokument zgłoszenia pozwala dodatkowo wykazać wykonanie formalności w ZUS.

Jeśli przy ocenie przerwy pominięto zagraniczny okres, wskaż oddziałowi NFZ dokładne daty i dołącz posiadane potwierdzenie albo poproś o wyjaśnienie wyniku wymiany instytucjonalnej. Gdy problem dotyczy przyjęcia ZZA, DRA lub rozliczenia wpłaty, skontaktuj się z ZUS, przedstawiając odpowiedni dokument i potwierdzenie.

Po rozpoczęciu ubezpieczenia pilnuj dalszych miesięcy. Dobrowolne ubezpieczenie ustaje m.in. po miesiącu nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek. Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, np. z nowej pracy, powoduje wygaśnięcie dobrowolnej umowy. Zgłoś tę zmianę NFZ i dopilnuj odpowiednich formalności w ZUS.