Jak przedstawić zagraniczne okresy pracy na U1 w Polsce?

Po powrocie z pracy w Unii Europejskiej (UE), Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) lub Szwajcarii przedstaw dokument U1 w postępowaniu o polski zasiłek dla bezrobotnych. Po pracy w Wielkiej Brytanii te zasady dotyczą tylko osób objętych umową o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej; szczegóły znajdziesz niżej. Zacznij od rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. Jeśli nie masz U1, zgłoś zagraniczne okresy i przygotuj dokumenty pomocnicze: wojewódzki urząd pracy może uzyskać potwierdzenie bezpośrednio od zagranicznej instytucji.

Kiedy polski urząd rozpatruje zasiłek z zagranicznymi okresami

Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) o zasiłek dla bezrobotnych ubiega się w pierwszej kolejności w państwie ostatniego zatrudnienia. Ministerstwo zaznacza też, że unijne rozporządzenia nie dają bezwarunkowego prawa do zasiłku w innym państwie osobie, która nie ubiegała się o niego w państwie ostatniego zatrudnienia.

Według Wojewódzkiego Urzędu Pracy (WUP) w Szczecinie, jeżeli nie spełniłeś warunków do zasiłku w kraju, w którym ostatnio pracowałeś, i wróciłeś do Polski, prawo do polskiego zasiłku z zaliczeniem okresów pracy za granicą ustala się według polskich przepisów, gdy:

• ostatni okres zatrudnienia i ubezpieczenia przypadł w Polsce, albo
• ostatni okres nie przypadł w Polsce, ale jesteś pracownikiem powracającym w rozumieniu art. 11 rozporządzenia (WE) nr 987/2009, czyli podczas ostatniej pracy za granicą miałeś zwykłe miejsce zamieszkania w Polsce.

MRPiPS podkreśla, że w tym drugim przypadku trzeba udowodnić, że podczas pracy za granicą miało się zwykłe miejsce zamieszkania w Polsce. Ocenia się to indywidualnie, według kryteriów opisanych niżej.

Wyjątkiem jest pracownik przygraniczny. Według MRPiPS osoba, która pracowała w innym państwie (ministerstwo podaje przykład Niemiec), ale mieszkała w Polsce i wracała tu co do zasady codziennie lub co najmniej raz w tygodniu, korzysta ze świadczeń wyłącznie na podstawie polskich przepisów i nie ma prawa wyboru.

U1 potwierdza okresy, a urząd ocenia prawo do zasiłku

Dokument przenośny U1, nazywany również PD U1, potwierdza okresy zatrudnienia, ubezpieczenia lub pracy na własny rachunek uwzględniane przy ustalaniu świadczeń dla bezrobotnych. Wystawia go właściwa instytucja państwa, w którym te okresy zostały przebyte.

Posiadanie U1 nie przesądza o przyznaniu polskiego zasiłku. Bezrobotny ubiegający się w Polsce o zasiłek musi spełniać warunki polskich przepisów; okresy z innych państw zalicza się do wymaganego okresu na zasadzie sumowania.

Opisane zasady dotyczą państw UE, Islandii, Liechtensteinu i Norwegii należących do EOG oraz Szwajcarii. Wielka Brytania jest objęta na podstawie umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, ale po 31 grudnia 2020 r. dotychczasowe zasady koordynacji stosuje się wyłącznie wobec osób objętych zakresem podmiotowym tej umowy.

Uwaga: WUP w Szczecinie wskazuje, że dla osób, które przyjechały do Wielkiej Brytanii po 31.12.2020 r. i nigdy wcześniej tam nie pracowały, niezbędnym warunkiem prawa do zasiłku dla bezrobotnych w Polsce jest ostatni okres zatrudnienia i ubezpieczenia spełniony w Polsce. Jeśli pracowałeś w Wielkiej Brytanii, ustal z WUP, czy jesteś objęty umową o wystąpieniu i które okresy mogą zostać uwzględnione.

Zacznij w PUP, wniosek złóż w WUP

Po powrocie zarejestruj się jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy (PUP) właściwym dla miejsca zamieszkania. Według WUP w Rzeszowie następnie zgłaszasz się do WUP i wypełniasz wniosek o przyznanie prawa do zasiłku na zasadzie sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek spełnionych w innym państwie.

PUP odpowiada za rejestrację i przekazanie dokumentacji dotyczącej koordynacji do WUP. WUP prowadzi kontakt z zagranicznymi instytucjami i wydaje decyzję w sprawie zasiłku z uwzględnieniem zagranicznych okresów. Po przyznaniu świadczenia PUP realizuje wypłatę.

Właściwy WUP ustalisz według faktycznego miejsca zamieszkania, a nie meldunku. Pomocny jest ministerialny wykaz urzędów zajmujących się świadczeniami z tytułu bezrobocia.

Masz U1? Złóż oryginał

Do wniosku w WUP dołącz oryginalny dokument PD U1 (WUP w Rzeszowie). WUP w Szczecinie przyjmuje oryginał albo kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem. Za dzień udokumentowania okresu uprawniającego do zasiłku WUP w Szczecinie uznaje dzień złożenia U1 albo dokumentacji, na podstawie której zagraniczna instytucja potwierdziła okresy.

Brak U1 nie wymaga odkładania kontaktu z urzędem

Według WUP w Kielcach o U1 warto wystąpić przed powrotem, ale można to zrobić także po powrocie do Polski. Z wnioskiem występujesz samodzielnie do właściwej instytucji w kraju, w którym pracowałeś.

Jeśli nie masz U1, WUP występuje do właściwej instytucji za pośrednictwem Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, czyli EESSI. Instytucje przekazują między sobą ustrukturyzowane dokumenty elektroniczne, określane skrótem SED. Według WUP w Rzeszowie decyzję wydaje się na podstawie okresów potwierdzonych na PD U1 albo na dokumencie SED U017 lub SED U002.

To wymiana urzędowa: nie musisz uzyskiwać dostępu do EESSI ani samodzielnie wypełniać dokumentów SED. WUP w Szczecinie zaznacza, że dokumenty SED służą wyłącznie do wymiany informacji między instytucjami i co do zasady nie wydaje się ich kopii zainteresowanemu.

W takiej sytuacji do wniosku dołącz kopie zagranicznych dokumentów potwierdzających okresy zatrudnienia, ubezpieczenia lub pracy na własny rachunek (WUP w Rzeszowie).

Przygotuj dokumenty, które pozwolą potwierdzić zagraniczne okresy

Według WUP w Kielcach przy potwierdzaniu okresów mogą być potrzebne m.in. świadectwa pracy, umowy, odcinki wypłat czy rozliczenia podatkowe — zależnie od kraju.

WUP w Szczecinie ostrzega, że brak dokumentacji dotyczącej ubezpieczenia, zatrudnienia lub samozatrudnienia może skutkować odmową wydania przez zagraniczną instytucję urzędowego dokumentu potwierdzającego okresy. Wykaz dokumentów pomocniczych dla poszczególnych państw WUP w Szczecinie udostępnia w zakładce z wykazem instytucji zagranicznych.

Wybierz wniosek dotyczący zagranicznych okresów

Na stronach WUP można znaleźć zarówno wnioski dotyczące polskiego zasiłku po pracy za granicą, jak i wnioski o wydanie U1 potwierdzającego pracę w Polsce. Formularz służący potwierdzeniu polskiej pracy na potrzeby zagranicznego urzędu ma inny cel.

Przykładowo WUP w Szczecinie wymienia:

• wniosek o przyznanie zasiłku dla bezrobotnych (wzór w formacie Word);
• oświadczenie o sposobie rozwiązania stosunku pracy;
• oświadczenie o miejscu zamieszkania — jeśli ostatnim państwem ubezpieczenia lub pracy było inne państwo niż Polska;
• oświadczenie o okresach zatrudnienia za granicą;
• oświadczenie mające wpływ na okres pobierania zasiłku;
• zaświadczenie z PUP o rejestracji jako osoba bezrobotna;
• dokumenty potwierdzające zagraniczne okresy (U1 albo kopie innych dokumentów) oraz okresy pracy w Polsce, jeśli nie złożono ich w PUP.

Wyjaśnij miejsce zamieszkania podczas zagranicznej pracy

WUP może poprosić o oświadczenie dotyczące sytuacji życiowej w czasie pobytu za granicą. Jest ono istotne zwłaszcza wtedy, gdy ostatnia praca była wykonywana poza Polską, a postępowanie wymaga ustalenia zwykłego miejsca zamieszkania. Według WUP w Szczecinie ta ścieżka nie wystarcza osobom, które przyjechały do Wielkiej Brytanii po 31.12.2020 r. i wcześniej tam nie pracowały: w ich przypadku ostatni okres zatrudnienia i ubezpieczenia musi przypadać w Polsce.

Według MRPiPS podstawowe kryteria ustalania zwykłego miejsca zamieszkania to długość i ciągłość pobytu w obu państwach, charakter pracy, sytuacja rodzinna i mieszkaniowa, rezydencja podatkowa oraz działalność o charakterze niezarobkowym. Polski meldunek nie ma tu znaczenia. WUP w Szczecinie prosi, by oświadczenie wypełnić starannie, rzetelnie i bez pomijania rubryk.

Poinformuj także o zatrudnieniu podjętym w Polsce po powrocie. WUP w Rzeszowie wskazuje, że osoby, które po zagranicznej pracy podjęły zatrudnienie w Polsce, a następnie je utraciły, nie wypełniają opisywanego przez ten urząd oświadczenia o miejscu zamieszkania.

Sprawdź formę dokumentu i potrzebę tłumaczenia

U1 ma ujednolicony układ i znaczenie pól. WUP w Kielcach wyjaśnia, że samego dokumentu U1 nie trzeba tłumaczyć.

WUP w Szczecinie wymaga oryginału lub kopii potwierdzonej za zgodność; wskazuje również, że zeskanowany U1 przesłany przez e-Doręczenia potraktuje jako kserokopię, która nie zostanie uznana za dowód. Na terenie tego urzędu nie ma punktu ksero, więc kopie dokumentów trzeba przygotować wcześniej.

Ten sam urząd przyjmuje dokumenty osobiście, pocztą i przez e-Doręczenia (wniosek i oświadczenia podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem zaufanym), natomiast podań przesłanych zwykłym e-mailem nie rozpoznaje.

Ile trwa postępowanie

Według WUP w Szczecinie oczekiwanie na dokument z zagranicznej instytucji (SED U002, U017 albo PD U1) może trwać nawet kilka miesięcy, a urząd nie ma wpływu na terminy działania zagranicznych instytucji. Decyzję administracyjną wydaje się dopiero po uzyskaniu informacji o okresach zaliczanych przy przyznawaniu świadczeń.

Potwierdzenie zagranicznych okresów oraz przyznanie prawa do zasiłku są odrębnymi elementami sprawy; sam dokument U1 nie zastępuje oceny pozostałych warunków.