Jak umówić nieodpłatną pomoc prawną w swoim powiecie?

Sprawdź, jak znaleźć punkt nieodpłatnej pomocy prawnej, zarezerwować poradę stacjonarną lub zdalną i przygotować dokumenty. Wyjaśniamy też warunki skorzystania z pomocy i wymagane oświadczenie.

Nieodpłatną pomoc prawną umówisz przez powiatowy numer do zapisów, dostępny kanał elektroniczny albo osobiście — zgodnie z organizacją wybranego punktu. Możesz też skorzystać z systemu zapisów Ministerstwa Sprawiedliwości. Jeśli nie możesz ponieść kosztów odpłatnej porady, przygotuj krótki opis problemu i wybierz spotkanie w punkcie lub poradę zdalną.

Sprawdź, czy możesz skorzystać z pomocy

Podstawowym warunkiem jest brak możliwości poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Ustawa nie wyznacza wspólnego limitu dochodu w złotych, poniżej którego trzeba się znaleźć. Przed uzyskaniem pomocy składasz oświadczenie dotyczące swojej sytuacji:

przy poradzie w punkcie — pisemnie;
przy poradzie zdalnej — ustnie, osobie udzielającej pomocy.

To oświadczenie o braku możliwości opłacenia pomocy, a nie wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego. Sam fakt zatrudnienia nie przesądza więc, że nie możesz skorzystać z porady. Oświadczenie powinno odpowiadać Twojej rzeczywistej sytuacji.

Jeśli sprawa dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej, powiedz o tym podczas zapisu. W takim przypadku obowiązują dodatkowe warunki i dokumenty. Zwykłej listy przygotowań do porady w prywatnej sprawie nie należy traktować jako pełnej instrukcji dla przedsiębiorcy.

Wybierz pomoc prawną, poradnictwo obywatelskie lub mediację

W wykazach punktów występują różne rodzaje wsparcia. Wybór zależy od tego, czego potrzebujesz.

Rodzaj pomocy	W czym może pomóc
Nieodpłatna pomoc prawna	Wyjaśnienie przepisów, praw i obowiązków oraz możliwego sposobu rozwiązania konkretnego problemu, np. dotyczącego umowy lub sporu z pracodawcą
Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie	Uporządkowanie trudnej sytuacji i przygotowanie planu działania, szczególnie przy zadłużeniu, sprawach mieszkaniowych lub zabezpieczeniu społecznym
Nieodpłatna mediacja	Pomoc bezstronnego mediatora w polubownym rozwiązaniu sporu między stronami

Mediacja wymaga dążenia stron do porozumienia. W tym systemie nie obejmuje spraw skierowanych do mediacji przez sąd lub inny organ ani sytuacji, w których istnieje uzasadnione podejrzenie przemocy między stronami. Przy zapisie na mediację poinformuj o takich okolicznościach.

Jeżeli nie wiesz, który dyżur wybrać, opisz problem osobie prowadzącej zapisy i poproś o pomoc w wyborze rodzaju usługi.

Znajdź punkt i sprawdź aktualny harmonogram

Zacznij od strony swojego starostwa powiatowego, urzędu miasta lub Biuletynu Informacji Publicznej (BIP). Szukaj zakładki „Nieodpłatna pomoc prawna”, wykazu punktów oraz informacji o zapisach. Sprawdź adres, rodzaj dyżuru, dni i godziny przyjęć, sposób rezerwacji oraz ewentualną specjalizację.

Nie musisz korzystać z punktu w powiecie zamieszkania. Możesz wybrać dostępny punkt w innym miejscu w Polsce. To przydatne, gdy w pobliżu brakuje dogodnych terminów albo potrzebujesz określonej specjalizacji.

Przykładowo Powiat Poznański publikuje wykaz i harmonogram punktów, w którym rozróżnia pomoc prawną i poradnictwo obywatelskie. Załączony wykaz wskazuje też specjalizacje, adresy oraz kanały rezerwacji. Takich informacji szukaj w swoim powiecie; lokalne godziny i kontakty dotyczą konkretnych punktów.

Zwróć uwagę na aktualność samego harmonogramu. Godziny pracy urzędu i godziny przyjmowania przez prawnika mogą być różne.

Umów termin i potwierdź sposób kontaktu

Najpewniejszym punktem wyjścia jest numer telefonu wyznaczony przez powiat do zapisów na nieodpłatną pomoc. Powiat może również przyjmować zgłoszenia elektronicznie, w tym przez wskazany adres e-mail lub system zapisów. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje także możliwość zgłoszenia osobistego w starostwie albo wybranym punkcie. Sprawdź, jak obsługuje to lokalny organizator.

Przy rezerwacji:

Określ, czy chodzi o poradę prawną, obywatelską czy mediację.
Krótko przedstaw temat, np. wypowiedzenie umowy, zaległy czynsz lub pismo od wierzyciela.
Powiedz, czy wybierasz spotkanie osobiste, czy zdalne.
Zgłoś pilny termin wynikający z dokumentu oraz potrzebne udogodnienia.
Potwierdź datę, godzinę, miejsce lub kanał połączenia i sposób odwołania wizyty.

Przy zapisie e-mailem poproś o potwierdzenie rezerwacji. Zachowaj je wraz z danymi kontaktowymi organizatora. Jeśli umawiasz poradę zdalną, sprawdź poprawność numeru telefonu lub adresu podanego do kontaktu.

Jak wygląda porada zdalna?

Poradę na odległość może wybrać każda osoba uprawniona do pomocy. Nie jest to możliwość ograniczona do osób z niepełnosprawnościami. Formę kontaktu ustal podczas zapisu — może to być telefon lub odpowiedni kanał internetowy.

Osoba udzielająca porady kontaktuje się z Tobą w umówionym terminie na podstawie danych przekazanych przez organizatora. Przygotuj sprawny telefon lub urządzenie do połączenia, dokumenty oraz spokojne miejsce do rozmowy. Zapytaj wcześniej, w jaki sposób przekazać dokumenty potrzebne do analizy.

Oświadczenie o braku możliwości opłacenia pomocy nadal jest wymagane. Przy poradzie zdalnej prowadzący zbiera potrzebne dane, odczytuje treść oświadczenia i odbiera Twoje ustne potwierdzenie.

Czasem problem wymaga bezpośredniego obejrzenia dokumentów. Prawnik może wtedy uzależnić udzielenie porady od spotkania osobistego albo zalecić wizytę w punkcie blisko miejsca zamieszkania. Ustal wówczas dalszy termin i dokumenty do przyniesienia.

Co przygotować przed rozmową?

Zbierz materiały, które pomagają zrozumieć sprawę. Zależnie od problemu mogą to być:

umowa i jej aneksy;
pisma od urzędu, sądu, pracodawcy, banku lub wierzyciela;
decyzje, wezwania, wypowiedzenia i pouczenia;
korespondencja z drugą stroną;
potwierdzenia wpłat lub wykonania innych ustaleń;
informacje o datach odbioru pism.

Uporządkuj dokumenty chronologicznie. Na osobnej kartce zapisz, co się wydarzyło, czego oczekujesz i na jakie pytania potrzebujesz odpowiedzi. Zaznacz dokument, z którego wynika najbliższy termin. Brak pełnego kompletu nie powinien powstrzymywać Cię przed zapytaniem o poradę — wyjaśnij, jakich materiałów jeszcze nie masz.

Przygotuj dokument tożsamości, ponieważ przed udzieleniem pomocy można poprosić o jego okazanie. W urzędowym oświadczeniu podaje się imię, nazwisko, adres i numer PESEL, a w razie braku PESEL — numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości. Z wzorem oświadczenia możesz zapoznać się wcześniej; przy spotkaniu w punkcie składasz je z datą i podpisem.

Zgłoś potrzebne udogodnienia już przy zapisie

Jeśli potrzebujesz tłumacza języka migowego albo innego ułatwienia komunikacji, powiedz o tym podczas umawiania wizyty lub niezwłocznie po jej umówieniu. Przed wyjściem potwierdź także dostępność lokalu odpowiednią do Twoich potrzeb.

Osoby ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie mogą przyjść do punktu, oraz osoby doświadczające określonych ustawowo trudności w komunikowaniu się mogą otrzymać pomoc również poza punktem. Może to być np. wizyta w miejscu zamieszkania lub miejscu wyposażonym w odpowiednie środki komunikacji. Taką organizację trzeba ustalić z powiatem; przy zgłoszeniu wyjaśnij okoliczności uzasadniające wizytę poza punktem.

Czego możesz oczekiwać po poradzie i ile zapłacisz?

Za poradę w systemie nieodpłatnej pomocy nie płacisz. Prawnik może wyjaśnić sytuację, wskazać możliwe działania i przygotować projekt pisma w zakresie przewidzianym ustawą. Doradca obywatelski może pomóc ułożyć plan samodzielnego rozwiązania problemu.

Pomoc ma jednak określony zakres. Co do zasady nie obejmuje sporządzania pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym ani pism w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ustawa osobno dopuszcza przygotowanie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Sama porada nie zapewnia reprezentowania Cię w sądzie ani automatycznego ustanowienia pełnomocnika. Możesz podczas niej ustalić, jak wystąpić o taką pomoc w swojej sprawie.

Przed zakończeniem rozmowy zapytaj, jaki powinien być następny krok, jaki termin Cię obowiązuje, jakie dokumenty trzeba jeszcze zdobyć i gdzie skierować pismo. Zapisz ustalenia własnymi słowami i wyjaśnij wszystko, czego nie rozumiesz.

Co zrobić, gdy brakuje terminów albo sprawa jest pilna?

Porady odbywają się po umówieniu wizyty, zasadniczo według kolejności zgłoszeń. Z ważnych powodów dopuszczalna jest inna kolejność; kobietom w ciąży pomoc przysługuje poza kolejnością. Przy zapisie zgłoś okoliczność, która może mieć znaczenie dla terminu.

Jeżeli w wybranym punkcie nie ma miejsca, zapytaj o inny dyżur lub skorzystaj z punktu w innym powiecie, również zdalnie. Nie ma jednego gwarantowanego czasu oczekiwania dla całego kraju.

Nie zakładaj, że rezerwacja porady zatrzymuje termin na odwołanie, odpowiedź na pismo lub inną czynność. Jeśli najbliższa wizyta wypada za późno, od razu zgłoś pilność i szukaj wcześniejszej pomocy.

Gdy problem wykracza poza zakres porady prawnej, prawnik powinien wskazać możliwość uzyskania innej odpowiedniej pomocy. Jeśli nie możesz wykorzystać zarezerwowanego terminu, powiadom organizatora i ustal nowy.